… ogólne informacje :

W ŚREDNIOWIECZU… PROSTA FORMA RAMY OTWORU GRZEWCZEGO

na zdjęciu ; przykład wzorowany na XIV w. gotyckiej niszy paleniska z wnętrza zamku krzyżackiego w Malborku

Od XII w. w ścianach komnat rycerskich zamków widoczne były kamienne obramienia otworów grzewczych. Te gotyckie paleniska, swym ciosanym, prostym kształtem odbiegały jednak od powstałych z końcem XV w., bogato dekorowanych kominków pałacowych.

W ODRODZENIU… OZDOBNA FORMA KOMINKA PAŁACOWEGO

na zdjęciu ; model katalogowy nr 31 , nawiązujący formą do XVI w. angielskiego portalu z czasów renesansu

Opierając się na porządkach antycznych *) / czyli na tzw. stylu klasycznym /, twórcy renesansu wnieśli do architektury nowy detal – portal kominkowy.

*) porządki antyczne: greckie: a) dorycki, b) joński, c) koryncki,

rzymskie: a) toskański b) kompozytowy- /złożony/

Odradzająca się sztuka starożytna dała paleniskom bogato rzeźbioną dekorację, zdobiącą wnętrza zamków, pałaców szlacheckich i królewskich rezydencji.

… co to jest portal kominkowy ? :

Tak więc, od końca XV w. paleniska pałacowych kominków otrzymały dekoracyjne obramienia w postaci rzeźbionych portali * ), form stosowanych dotychczas jako ozdobne wejścia drzwiowe lub otwory okienne .

* ) portal - bogato i okazale przyozdobiony otwór drzwi, okna lub kominka wykonany w

celu podkreślenia specjalnej funkcji reprezentacyjnej miejsca.

Rzeźbione najczęściej z egzotycznych gatunków drewna, renesansowe portale kominkowe, ozdobione u góry wysoką nadstawą, w późniejszych okresach zamieniono na praktyczniejsze, marmurowe, przykryte poziomą płytą gzymsu. Tak powstała półka pozwalała ustawić na kominku zegar, świece lub inne ozdoby. Odróżniało to portal kominkowy od zamkniętego najczęściej łukiem portalu w drzwiach.

PŁASKIE ZWIEŃCZENIE KLASYCZNEGO PORTALU KOMINKOWEGO

na zdjęciu ; fragment modelu katalogowego nr 22 z zaznaczonymi elementami portalu

… przykładowe style portali kominkowych :

Z upływem czasu, w różnych kulturach Europy, zmieniająca się w architekturze moda wykształciła szereg stylów portali kominkowych. Wśród nich dwa, ogólne pojęcia, stały się powszechnie używanymi i najbardziej rozpoznawalnymi. Są to: styl angielski, o prostokątnym kształcie i styl francuski, o wygiętym, falującym kształcie.

STYL ANGIELSKI

PORTAL WZOROWANY NA XVIII W. KOMINKU W STYLU NEOKLASYCYZMU - CZASY JERZEGO III

na zdjęciu ; model katalogowy nr 21

STYL FRANCUSKI

PORTAL WZOROWANY NA XVIII W. KOMINKU W STYLU ROKOKO - CZASY LUDWIKA XV

na zdjęciu ; model katalogowy nr 13

…historia architektury dokonała dokładniejszego podziału na następujące style: *)

STYL RENESANSOWY 1450-1600 / STYL ELŻBIETY I /

model nr 31

STYL BAROKOWY 1550-1750 / STYL LUDWIKA XIV, MANIERYZMU /

model nr 34

STYL ROKOKO 1740-1780 / STYL LUDWIKA XV /

model nr 33

STYL NEOKLASYCYZMU 1700-1820 / STYL JERZEGO III , STYL ADAMÓW /

model nr 30

STYL REGENCJI 1790-1820 / STYL JERZEGO IV ANGL. LUDWIKA XVI FR. /

model nr 15

STYL EMPIRE 1800-1815 / STYL NAPOLEONA , CESARSTWA /

model nr 12

STYL EKLEKTYCZNY 1830-1900 / WIKTORIAŃSKI /

model nr 16

PORTAL Z ZAZNACZONYMI TYPOWYMI JEGO CZĘŚCIAMI

na zdjęciu ; model katalogowy nr 20

… z jakich części składa się klasyczny portal kominkowy :

W typowym portalu kominkowym starano się zachować, ustalone w porządkach starożytnych trzy podstawowe części:

1 – poziomy, niski postument, czyli cokół, ustawiony na podstopnicy;

2– pionowe podpory /słupy/ w postaci kolumn, pilastrów*), herm*)

lub posągów – ( kariatyd, atlantów ), wtopionych w lizeny*).

*) pilaster – płaski filar przyścienny z elementami jak u kolumny – bazą, trzonem i głowicą;

*) herma – czterokątny słup przyścienny, zwieńczony głową lub popiersiem;

*) lizena – pionowa, tylna podpora bez bazy i głowicy;

3 - poziome zwieńczenie w postaci ułożonego na sobie belkowania

- od dołu : architrawu*), fryzu*) i gzymsu*),

*) architraw – najniższy, często schodkowo cofający ku dołowi pas - /zwany też oczepem lub

nadsłupiem/, dźwigający pozostałą część nadproża;

*) fryz – środkowy pas nadproża, najczęściej zdobiony ornamentem lub płaskorzeźbą;

*) gzyms – poziomy, wysunięty przed lico i profilowany ku górze, najwyższy pas

nadproża, pełniący rolę nadstawy na kominkowe dekoracje;

3 - c.d. - w niektórych modelach w przedłużeniu osi kolumn występują wysunięte do

przodu kwadratowe płytki plint , a na poziomie fryzu sześcienne bloczki impostów;

Współcześnie - dbając o racjonalne koszty ogrzewania - / wysoką sprawność grzewczą / odchodzi się od dawnych, pałacowych kominków z otwartym paleniskiem, stosując powszechnie kominki z zamkniętym szklanymi drzwiczkami wkładem żeliwnym, lub stalowo- szamotowym. W tym przypadku portal kominkowy posiada jeszcze jedną część:

4 – obramienie drzwiczek wkładu grzewczego, czyli maskownica w tym;

- próg, inaczej stylobat w postaci stopnia, przed otworem paleniska;

- trzy ruchome płyty maskujące, ustawiane w zależności od rozmiarów

światła drzwiczek wkładu grzewczego;